این مطلب را به ارائه‌ی توضیحاتی کامل در رابطه با عفونت دندان یا همان آبسه اختصاص داده‌ایم. در ادامه با ما همراه باشید تا پی ببرید که اساسا این اختلال به چه خاطر بروز پیدا می‌کند، علائم و نشانه‌هایش چیست و اگر روند درمانی مناسب برای برطرف کردن آن در نظر گرفته نشود، چه عوارض و عواقبی به‌دنبال خواهد داشت. در بخش پایانی مطلب هم راهکارهایی برای پیشگیری از آن عنوان شده‌اند

  • مقدمه؛ منظور از عفونت دندان چیست؟
  • علائم عفونت دندان
  • علل به وجود آمدن عفونت دندان
    علت به وجود آمدن آبسه‌ی پری‌آپیکال
    علت به وجود آمدن آبسه‌ی پریودنتال
  • عوارض عفونت دندان
    کیست‌های دندانی
    استئومیلیت یا عفونت استخوان
    ترومبوز سینوس کاورنوس
    آنژین یا گلودرد لودویگ
    سینوزیت ماگزیلاری (فک بالایی)
  •  چه عواملی می‌توانند احتمال بروز عفونت دندان را بیشتر کنند؟
  • روش‌های درمان عفونت دندان

منظور از عفونت دندان چیست؟

عفونت دندان یا همان آبسه، به اختلالی گفته می‌شود که در آن، به‌خاطر سرایت باکتری، در نقطه‌ای بخصوص از دهان چرک جمع می‌شود. باکتری‌ها از طریق پلاک دندان وارد دهان می‌شوند. زمانی که توجه لازم را به سلامت دهان و دندان نشان نمی‌دهیم، ذرات غذای باقی‌مانده در دهان با بزاق و باکتری‌های دیگر ترکیب می‌شوند و پلاک را به وجود می‌آورند. پلاک به‌مرور زمان به لثه و دندان‌ها آسیب می‌رساند. در نهایت هم به قسمت داخلی دندان یا لثه، و بافت نرم موجود در این دو راه پیدا می‌کند و زمینه‌ساز بروز عفونت دندان می‌شود.
عفونت دندان به دو نوع مختلف تقسیم می‌شود:

  • آبسه‌ی پری‌آپیکال: این نوع از عفونت دندان در مقایسه با مورد بعدی رایج‌تر است. آبسه‌ی پری‌آپیکال زمانی رخ می‌دهد که باکتری، به‌واسطه‌ی پوسیدگی دندان و به وجود آمدن حفره در آن، به قسمت داخلی راه پیدا می‌کند.
  • آبسه‌ی پریودنتال: زمانی رخ می‌دهد که باکتری به‌جای دندان به داخل لثه سرایت می‌کند و باعث عفونت آن می‌شود.
    از جمله عوارض عفونت دندان می‌توان به درد شدید اشاره کرد. اگر نادیده گرفته شود و برای درمان آن اقدام نشود، می‌تواند به‌کل روند زندگی روزمره را مختل کند. این اختلال به‌خودی‌خود بهبود پیدا نمی‌کند. همچنین اگر برای درمان آن اقدام نکنید، احتمال دارد عفونت به قسمت‌های دیگر دهان و حتی اندام‌های دیگر بدن سرایت کند و عواقب خطرناک‌تری به‌دنبال داشته باشد. توصیه می‌شود به محض مشاهده‌ی اولین علائم عفونت دندان به دندانپزشک متخصص مراجعه کنید.

علائم عفونت دندان

در میان علائم عفونت دندان درد شدید رایج‌ترین و شاخص‌ترین آن‌ها است. دندانی که دچار عفونت شده است درد می‌گیرد و گاهی در نقاط نزدیک به آن تپش یا ضربان احساس می‌شود. در ابتدای امر دردی شدید و ناگهانی احساس خواهید کرد. پس از آن و به‌مرور زمان درد شدیدتر و شدیدتر خواهد شد.

حتما بخوانید  روش های خلاص شدن از درد دندان

احتمال آن وجود دارد که درد دندان به گوش، فک پایینی و گردن هم سرایت کند.
از دیگر علائم عفونت دندان می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

  • حساسیت در ناحیه‌ی دندان عفونی‌شده و اطراف آن در دهان
  • حساسیت نسبت به خوراکی‌ها و نوشیدنی‌های سرد یا داغ
  • احساس کردن طعمی ناخوشایند در دهان
  •  تب
  • احساس ناخوشی به‌طور کلی
  • دشوار شدن باز کردن دهان
  • دشوار شدن پایین دادن مواد خوراکی (اختلالی که از آن تحت عنوان دیسفاژی یا اختلال در بلع یاد می‌شود.)
  • به‌هم خوردن نظم خواب شبانه

قرمز و متورم شدن صورت و لثه، تغییر رنگ دندان یا لق شدن آن، بوی بد دهان و تشدید درد دندان به‌هنگام دراز کشیدن، از دیگر علائم عفونت دندان هستند که بسته به شرایط هر شخص ممکن است بروز پیدا کنند.
اگر آبسه‌ی دندان که محل جمع شدن چرک است به هر دلیلی پاره یا باز شود، آنا درد ناشی از عفونت تخفیف پیدا می‌کند. به‌علاوه جریان پیدا کردن چرک در دهان می‌توان با احساس طعمی ناخوشایند همراه باشد.

علل به وجود آمدن عفونت دندان

گذشته از علائم عفونت دندان بحث دیگری که حائز اهمیت است علل به وجود آمدن آن است. با درک بهتر این علت‌ها کار ساده‌تری برای پیشگیری از عفونت دندان خواهیم داشت.
همان طور که گفتیم، علت اصلی این اختلال سرایت باکتری به قسمت داخلی دندان یا لثه است. جایی که بافت نرم و آسیب‌پذیر این دو قرار گرفته است.
در درجه‌ی اول این پلاک دندان است که امکان سرایت باکتری را فراهم می‌کند. وقتی غذایی می‌خوریم، ذرات باقی‌مانده‌ی غذا با بزاق دهان ترکیب می‌شوند و پلاک دندان را به وجود می‌اورند.علل اصلی عفونت دندان بسته به نوع آن متفاوت خواهند بود. در ادامه به تفکیک نوع عفونت به ذکر دلایل اصلی خواهیم پرداخت.

علت به وجود آمدن آبسه‌ی پری‌آپیکال

زمانی که دندان دچار پوسیدگی می‌شود، حفره‌های کوچکی در سطح مینای دندان پدیدار می‌شوند. مینای دندان پوشش سخت و محکمی است که از آن در برابر باکتری‌ها محافظت می‌کند. باکتری از طریق حفره‌های ایجادشده به قسمت داخلی دندان راه پیدا می‌کند.
این عفونت به‌مرور زمان مینای دندان را از بین می‌برد، همین طور بافت نرم‌تر زیر عاج دندان را. در نهایت هم به مرکز مغز دندان می‌رسد. از این اختلال با نام پالپیت یا عفونت داخل دندان یاد می شود. پس از آنکه عفونت مغز دندان را کاملا از بین برد، مسیرش را ادامه می‌دهد و به استخوان نگه‌دارنده‌ی دندان در لثه می‌رسد. اینجا محلی است که چرک جمع می‌شود و آبسه‌ی پری‌آپیکال به وجود می‌آید.

حتما بخوانید  اختلال رویش دندان اضافی یا هایپردونتیا چیست؟

علت به وجود آمدن آبسه‌ی پریودنتال

این آبسه مربوط به زمانی می‌شود که باکتری‌های پلاک دندان به لثه سرایت می‌کنند. این مسئله زمینه‌ساز اختلالی می‌شود که از آن با نام پریودنتیت یاد می‌شود.
پریودنتیت باعث التهاب (قرمز و متورم شدن) لثه می‌شود. به‌دنبال این مسئله بافتی که از ریشه‌ی دندان محافظت می‌کند، از قسمت زیرین دندان جدا می‌شود. این جدایی شکاف کوچکی را پدیدار می‌کند که به آن پاکِت پریودنتال می‌گوییم. تمیز کردن این شکاف کار دشواری است و باکتری به‌سادگی وارد آن می‌شود و امکان تجمع پیدا می‌کند. در نهایت هم منجر به بروز آبسه‌ی پریودنتال می‌شود.
مسائل زیر هم می‌توانند منجر به بروز آبسه‌ی پریودنتال شوند:

  • شکل‌گیری پاکِت پریودنتال به‌طور تصادفی در نتیجه‌ی پروسه‌های درمانی در دندانپزشکی (پر کردن، عصب‌کشی و الی آخر)
  •  استفاده از داروهای آنتی‌بیوتیک به‌هنگامی که اختلال پریودنتیت هنوز کاملا برطرف نشده است. استفاده از این داروها می‌تواند علائم این نوع از آبسه را برای مدتی از چشم پنهان نگه دارد
  •  آسیب یا جراحت دیدن لثه‌ها.
    درآمدن دندان عقل هم می‌تواند یکی دیگر از علل عفونت دندان باشد. اگر در لثه فضای کافی برای درآمدن مناسب دندان عقل وجود نداشته باشد، ممکن است آرایش دندان‌های مجاورش را به هم بزند. در نتیجه احتمال دارد دندان‌ها به‌هنگام مسواک زدن یا استفاده از نخ دندان، درست از آلودگی پاک نشوند و امکان رشد باکتری و ایجاد پلاک فراهم شود.

عوارض عفونت دندان

 

عوارض عفونت دندان

 

اگر به علائم عفونت دندان توجه کنیم و در همان مراحل ابتدایی اقدام به طی کردن روند درمانی کنیم، دردسر چندانی نخواهیم داشت. در غیر این صورت، به‌مرور زمان شاهد عوارض عفونت دندان خواهیم بود. بیشتر این عوارض مربوط به زمانی می‌شود که عفونت را به حال خودش رها می‌کنیم و باکتری امکان سرایت کردن به قسمت‌های دیگر را پیدا می‌کند. هر چند باید در نظر داشت که این عوارض چندان شایع نیستند. در ادامه به ذکر تعدادی از عوارض عفونت دندان خواهیم پرداخت.

حتما بخوانید  چه عواملی باعث کج شدن دندان می‌شوند؟

کیست‌های دندانی

اگر به علائم عفونت دندان توجه نکنیم و برای درمان آن اقدام نکنیم، احتمال دارد حفره‌ای در قسمت زیرین ریشه‌ی دندان به وجود بیاید. حفره‌ای که از چیزی مایع‌مانند پر می‌شود. این حفره را با نام کیست دندان می‌شناسیم. کیست هم می‌تواند به‌خودی‌خود زمینه‌ساز بروز عوارض دیگری بشود و باید با مصرف داروهای آنتی‌بیوتیک آن را برطرف کرد. راهکار دیگر این است که با مراجعه به دندانپزشکی و با عمل جراحی کیست را خارج کنیم. برای این جراحی از بی‌حسی موضعی استفاده می‌شود.

استئومیلیت یا عفونت استخوان

عفونت استخوان که با اصطلاح کورک استخوانی هم شناخته می‌شود، از دیگر عوارض عفونت دندان است. این عارضه زمانی بروز پیدا می‌کند که باکتری‌های ناشی از عفونت به جریان خون راه پیدا می‌کنند. تب، حالت تهوع و درد شدید در ناحیه استخوان عفونی شده، از جمله علائم این اختلال هستند. معمولا استخوان فک یا صورت در نزدیکی محل عفونت دندان دچار این اختلال می‌شود.
البته زمانی که کار از کار بگذرد و عفونت به جریان خون راه پیدا کند، هیچ استخوانی در بدن از آسیب و عفونت در امان نخواهد بود. در واقع استخوان هر کجای بدن ممکن است عفونی بشود. با مصرف داروهای آنتی‌بیوتیک، چه به صورت دهانی و چه به صورت تزریق آن‌ها در رگ، می‌توان اقدام به درمان عفونت استخوان کرد.

حتما بخوانید  بلیچینگ دندان

ترومبوز سینوس کاورنوس

ترومبوز سینوس کاورنوس از دیگر عوارض عفونت دندان است که البته نسبتا نادر است. طبق برآوردهای انجام‌شده از هر ۱۰ نفری که به این اختلال دچار می‌شوند، یکی‌شان علت اختلالش عفونت دندان بوده است.
اما این اختلال که نام بلندبالایی هم دارد دقیقا چیست؟ سینوسِ کاورنوس جایی در قسمت زیرین مغز قرار دارد. سرایت باکتری ناشی از عفونت دندان ممکن است باعث شکل‌گیری لخته‌ی خون در این سینوس بشود. شکل‌گیری لخته‌ی خون است که سبب بروز این اختلال می‌شود. در بعضی موارد که شدت اختلال زیاد و مزمن است، حتی می‌تواند با خطر مرگ همراه باشد. اما با استفاده از آنتی‌بیوتیک‌های مناسب یا انجام عمل جراحی در موارد ضروری امکان درمان آن وجود دارد. با انجام عمل جراحی می‌توان سینوس را تخلیه کرد. این اختلال نسبتا نادر، از جمله جدی‌ترین عوارض عفونت دندان است.

آنژین یا گلودرد لودویگ

در ادامه‌ی معرفی عوارض عفونت دندان به آنژین لودویگ می‌رسیم. اختلالی جدی و مزمن که باعث عفونت بستر دهان می‌شود. اینجا هم باز پای باکتری سرایت‌کرده از عفونت دندان در میان است. این اختلال می‌تواند با تورم و درد در نزدیکی‌‌های زبان و گردن همراه باشد. در مواردی که اختلال شدیدتر می‌شود حتی می‌تواند مجرای تنفسی را مسدود کند.
این اختلال، که معمولا در شمار عوارض عفونت دندان دسته‌بندی می‌شود، با مصرف آنتی‌بیوتیک درمان می‌شود. البته در مواردی که اختلال مزمن می‌شود ممکن است به درمان اورژانسی برای رفع انسداد تنفسی نیاز باشد. این روند درمانی با اصطلاح تراکئوستومی شناخته می‌شود.

سینوزیت ماگزیلاری (فک بالایی)

این اختلال که می‌تواند از دیگر عوارض عفونت دندان باشد، به‌واسطه‌ی سرایت کردن باکتری‌ها به سینوس‌های ماگزیلاری بروز پیدا می‌کند. سینوس‌هایی که پشت استخوان‌های گونه قرار دارند. این اختلال در مقایسه با سایر عوارض عفونت دندان چندان جدی و مزمن نیست، اما می‌تواند با علائمی نظیر درد، تب و حساسیت گونه‌ها همراه باشد. در اغلب موارد اختلال به‌خودی‌خود برطرف می‌شود. اگر هم به درمان نیاز پیدا کند مثل سایر عوارض با مصرف آنتی‌بیوتیک برطرف می‌شود.

حتما بخوانید  ایمپلنت دندان چیست؟

اگر از درد دندان رنج می‌برید، توصیه می‌شود در صورت مشاهده‌ی هر یک از علائم زیر فورا برای درمان به نزدیک‌ترین مکانی که در دسترس دارید مراجعه کنید:

  • تب شدید
  • متورم شدن صورت
  • دشواری در پایین دادن مواد غذایی
  • الا رفتن شدید ضربان قلب
  • گیجی و حواس‌پرتی

این‌ها همه می‌توانند از نشانه‌های عوارض عفونت دندان باشند و باید در همان مراحل اولیه نسبت به درمان‌شان اقدام کرد.

چه عواملی می‌توانند احتمال بروز عفونت دندان را بیشتر کنند؟

 

تشدید احتمال عفونت دندان

 

عوامل زیر می‌توانند تشدیدکننده‌ی احتمال بروز عفونت دندان باشند:

  • بی‌توجهی به موارد بهداشتی مرتبط با سلامت دهان و دندان: اگر به این موارد بهداشتی بی‌توجه باشیم، نه‌تنها احتمال بروز عفونت دندان، بلکه احتمال ابتلا به اختلالات و بیماری‌های مرتبط با دهان و دندان دیگر هم بیشتر می‌شود. از آن جمله می‌توان به پوسیدگی دندان‌ها و بیماری‌های مرتبط با لثه اشاره کرد. بهتر است طی روندی منظم مسواک بزنیم و از نخ دندان استفاده کنیم.
  • وجود بیش از اندازه‌ی خوراکی‌های حاوی شکر در رژیم غذایی: خوردن مکرر خوراکی‌ها و نوشیدنی‌هایی نظیر شیرینی‌جات و نوشابه‌های گازدار عامل دیگری است که خطر بروز این اختلال را بیشتر می‌کند.
  • خشکی بیش از حد دهان: خشکی دهان امکان پوسیدگی دندان‌ها را بیشتر می‌کند. این اختلال می‌تواند از عوارض داروهایی باشد که مصرف می‌کنید. شاید هم صرفا به‌خاطر کهولت سن دچار خشکی دهان شده باشید. به هر عنوان می‌توان با نوشیدن مداوم آب در طول روز از مسئله‌ساز شدن آن جلوگیری کرد.

حتما بخوانید  تمامی آنچه باید درباره‌ی کاشت دندان و ایمپلنت بدانید

روش‌های درمان عفونت دندان

روند درمان این اختلال با هدف خارج کردن چرک و عفونت و تسکین درد دندان صورت می‌گیرد. بسته به علائم عفونت دندان، دندانپزشک متخصص احتمالا کارش را با عکسبرداری از فک و دندان‌ها شروع می‌کند. با استفاده از این عکس‌ها مشخص می‌شود که آیا عفونت به قسمتی دیگر سرایت کرده است یا خیر؟ و اینکه آیا خطر بروز یکی از عوارض عفونت دندان وجود دارد یا نه؟ به هر عنوان و بسته به نوع و شدت عفونت دندان، روند درمان شامل یک یا چند عدد از موارد زیر خواهد بود:

  • خارج کردن چرک و عفونت: در این روش درمانی شکاف‌هایی بر روی آبسه ایجاد می‌کنند و چرک را خارج می‌کنند. پس از آن محل خروج چرک و عفونت را با محلول نمک تمیز و ضدعفونی می‌کنند.
  • عصب‌کشی یا درمان کانال ریشه: در این روش دندان را سوراخ می‌کنند تا به مغز عفونی‌شده‌ی آن برسند. پس از خارج کردن قسمت‌های آسیب‌دیده دندان را پر می‌کنند. ممکن است برای استحکام بیشتر دندان به استفاده از روکش هم نیاز باشد. البته این روکش کردن دندان را احتمالا باید در مراجعه‌ای جداگانه به دندانپزشکی انجام داد.
  • کشیدن دندان: گاهی عفونت دندان به حدی پیشرفت کرده که ریشه‌ی دندان را کاملا از بین برده است. در این صورت برای خارج کردن چرک و عفونت به کشیدن دندان نیاز خواهد بود.
  • استفاده از داروهای آنتی‌بیوتیک: اگر عفونت دندان و باکتری‌های ناشی از آن به قسمت‌های دیگری سرایت کرده باشند، یا آنکه دستگاه ایمنی بدن بیمار ضعیف باشد، دندانپزشک برای از بین بردن عفونت مصرف آنتی‌بیوتیک را تجویز خواهد کرد.
  • خارج کردن جسم خارجی: گاهی فرو رفتن جسمی خارجی در لثه باعث عفونت دندان می‌شود. در این صورت دندانپزشک جسم خارجی را خارج و پس از آن با محلول نمک محل جسم خارج‌شده را ضدعفونی می‌کند.
    در صورت تجربه‌ی هر یک از عوارض عفونت دندان یا حس کردن درد ناگهانی می‌توانید از قرص‌های ضدالتهاب نظیر ایپوبروفن برای تخفیف درد استفاده کنید. شست‌وشوی دهان با آب‌نمک ولرم هم راهکار مناسب دیگری برای تخفیف درد است. البته هر چه سریع‌تر به دندانپزشک متخصص زیبایی مراجعه کنید بهتر است.

کلام آخر؛ تدابیری برای پیشگیری از عفونت دندان

 

سلامت دندان‌ها

 

در پایان مطلب تعدادی راهکار برای پیشگیری از عفونت دندان معرفی خواهیم کرد. با استفاده از آن‌ها در همان ابتدای امر از بروز اختلال جلوگیری خواهید کرد و دیگر نیازی نیست از بابت عوارض عفونت دندان یا علائم آن نگرانی داشته باشید.

  • در طول روز حداقل یک بار از نخ دندان استفاده کنید. به این صورت می‌توانید ذرات باقی‌مانده‌ی غذا را از میان دندان‌ها و روی لثه خارج کنید و از شکل‌گیری پلاک دندان جلوگیری کنید.
  • دو بار در روز دندان‌ها را مسواک بزنید. سعی کنید خمیردندانی که استفاده می‌کنید حاوی فلوراید باشد. مدت‌زمان مناسب برای هر بار مسواک زدن حداقل دو دقیقه است.
    • بعد از مسواک زدن از شست‌وشوی دهان با آب یا شوینده‌های مختلف خودداری کنید. خمیردندان برای دندان‌ها نقش محافظت‌کننده دارد. بهتر است اجازه بدهید پس از مسواک زدن ردواثر آن روی دندان‌ها باقی بماند.
  • هر سه یا چهار ماه یک بار مسواک‌تان را عوض کنید. یا هر وقت احساس کردید برس مسواک دچار ساییدگی شده است.
  • سعی کنید در کنار مسواک زدن و استفاده از نخ دندان، چندوقت یک‌بار از شوینده‌های فلورایدی هم استفاده کنید. این شوینده‌ها نقش بسزایی در پیشگیری از پوسیدگی دندان دارند.
  • سعی کنید مصرف خوراکی‌ها و نوشیدنی‌های حاوی شکر یا نشاسته را تا حد امکان محدود کنید. بخصوص میان وعده‌های غذایی اصلی یا پیش از رفتن به رخت‌خواب.
  • طی روندی منظم برای معاینه‌ی دندان‌ها به دندانپزشک متخصص مراجعه کنید. در این صورت در همان مراحل اولیه از وجود اختلالات احتمالی آگاه خواهید شد و روند درمانی مشخصا به‌مراتب ساده‌تر خواهد بود.